Τα περιττά κιλά -το υπέρβαρο- είναι ένα κοινό πρόβλημα που απασχολεί τους περισσότερους ανθρώπους. Η μάχη με το βάρος μας είναι η πιο συχνή μάχη που δίνουμε στη ζωή μας. Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται παγκόσμια σαν ένα σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας και από τους ειδικούς ονομάσθηκε σαν θ «επιδημία του 21ου αιώνα». Τα ποσοστά των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων στη χώρα μας συνεχώς αυξάνονται όπως συμβαίνει και στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες. Σαν αποτέλεσμα των παραπάνω συνεχώς προτείνονται και νέες δίαιτες.
Η γρήγορη απώλεια βάρους δεν αποτελεί λύση
Η διατροφική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας πρέπει να είναι σταδιακή και αργή προκειμένου να διατηρηθεί το απολεσθέν σωματικό βάρος. Τα γρήγορα θεαματικά αποτελέσματα των διαιτών «express» ακολουθούνται από γρήγορη επίσης θεαματική επανάκτηση του βάρους. Η μείωση του βασικού μεταβολισμού, μετά την πρώτη αρχική απώλεια κιλών, δυσχεραίνει την περαιτέρω απώλεια βάρους και οδηγεί στη γρήγορη επανάκτηση του απολεσθέντος βάρους.
Πολλοί επιστήμονες ορίζουν την ιδανική απώλεια βάρους μέχρι και 1% του σωματικού βάρους την εβδομάδα π.χ. για ένα άτομο 90 κιλών ιδανική απώλεια μέχρι 0,9 κιλό την εβδομάδα, ενώ ένα άτομο 65 κιλών δεν πρέπει να ξεπερνά το 0,65 κιλό την εβδομάδα). Έτσι, η αποδεκτή απώλεια βάρους για να μην υπάρχουν προβλήματα υγείας αλλά και σημαντική πτώση του μεταβολισμού είναι περίπου 0,5 με 1 κιλό την εβδομάδα. Ιδανικά ο στόχος σε μια προσπάθεια αδυνατίσματος είναι η απώλεια βάρους να προέρχεται κυρίως από το λιπώδη ιστό. Όσο η απώλεια γίνεται σταδιακά, με μικρότερο αρνητικό ισοζύγιο, τόσο μικρότερη είναι και η απώλεια μυϊκού ιστού. Αντίθετα όσο πιο γρήγορα μειώνεται το σωματικό βάρος με εξαντλητικές δίαιτες τόσο μεγαλύτερη είναι και η απώλεια μυϊκού ιστού και αντίστοιχα και η πτώση του μεταβολισμού.
Οι στερητικές δίαιτες “κρύβουν” κινδύνους
Οι περισσότεροι άνθρωποι στη διάρκεια της ζωής τους έχουν ακολουθήσει παραπάνω από μια δίαιτα. Δίαιτες που βρήκαν σε περιοδικά, που φωτοτύπησαν από φίλες, δίαιτες που διάβασαν σε βιβλία, δίαιτες που ακολούθησαν οι αστέρες του Χόλυγουντ. Δίαιτες υποθερμιδικές, στερητικές, συνδυαστικές, μονοφαγικές, πρωτεϊνικές, άλλες σύμφωνα με την ομάδα αίματος, με υποκατάστατα γεύματος, χημικές. Οι δίαιτες αυτές τις περισσότερες φορές μας προκαλούν σύγχυση και σπάνια οδηγούν σε ουσιαστική απώλεια αλλά και διατήρηση του χαμένου βάρους.
Οι δίαιτες που προκαλούν ίσως τη μεγαλύτερη σύγχυση είναι οι χημικές δίαιτες. Τι άραγε σημαίνει ο όρος «χημικές» δίαιτες και σε τι βαθμό είναι αραπλανητικός; Είναι τελικά οι χημικές δίαιτες αποτελεσματικές;
Σαν «χημικές» ορίζονται οι δίαιτες που είναι πλούσιες σε λίπη και πρωτεΐνες και φτωχές σε υδατάνθρακες και σαν αποτέλεσμα προκαλούν «χημικές» αντιδράσεις στον οργανισμό όπως είναι ο σχηματισμός κετονικών σωμάτων. Οι δίαιτες αυτές ονομάζονται πιο σωστά κετογονικές δίαιτες. Όλες οι κετογονικές δίαιτες είναι και δίαιτες αυστηρά υποθερμιδικές.
Όταν οι υδατάνθρακες λείπουν από τον οργανισμό, τότε χρησιμοποιούνται τα λίπη για την παραγωγή ενέργειας, δηλαδή για καύσιμα του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Με τον τρόπο αυτό έχουμε μια αύξηση της απώλειας ενέργειας στον οργανισμό (περίπου 150 kcal ανά ημέρα), ενώ οι οπαδοί της δίαιτας αυτής υποστηρίζουν ότι τα κετονικά σώματα σχετίζονται με τον περιορισμό της όρεξης. Τα κετονικά σώματα που παράγονται σαν μεταβολικά προϊόντα μπορεί να διαταράξουν την οξεοβασική ισορροπία και να οδηγήσουν σε κετοξέωση. Η κατάσταση αυτή είναι πολύ σοβαρή και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στο θάνατο.
Οι κετογονικές δίαιτες είναι πλούσιες σε λίπη και κυρίως κορεσμένα λίπη και χοληστερίνη και κατά συνέπεια είναι ανθυγιεινές και συντελούν στην εμφάνιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Είναι δίαιτες που είναι δύσκολο να ακολουθηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα γρήγορα θεαματικά αποτελέσματά τους ακολουθούνται από γρήγορη επίσης θεαματική επανάκτηση του βάρους. Η μείωση του βασικού μεταβολισμού που παρατηρείται μετά την πρώτη αρχική απώλεια δυσκολεύει την περαιτέρω απώλεια βάρους και οδηγεί στη γρήγορη επανάκτηση των κιλών. Οι δίαιτες αυτές έχουν πολύ μικρή περιεκτικότητα σε φρούτα και λαχανικά και κατά συνέπεια σε φυτικές ίνες και γι’αυτό συχνά οδηγούν και σε δυσκοιλιότητα.
Οι κετογονικές δίαιτες είναι πλούσιες σε λίπη και κυρίως κορεσμένα λίπη και χοληστερίνη και κατά συνέπεια είναι ανθυγιεινές και συντελούν στην εμφάνιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Είναι δίαιτες που είναι δύσκολο να ακολουθηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Τα γρήγορα θεαματικά αποτελέσματά τους ακολουθούνται από γρήγορη επίσης θεαματική επανάκτηση του βάρους. Η μείωση του βασικού μεταβολισμού που παρατηρείται μετά την πρώτη αρχική απώλεια δυσκολεύει την περαιτέρω απώλεια βάρους και οδηγεί στη γρήγορη επανάκτηση των κιλών. Οι δίαιτες αυτές έχουν πολύ μικρή περιεκτικότητα σε φρούτα και λαχανικά και κατά συνέπεια σε φυτικές ίνες και γι’ αυτό συχνά οδηγούν και σε δυσκοιλιότητα.
Η πιο δημοφιλής από τις δίαιτες αυτές είναι η δίαιτα Atkins.
Μια παραλλαγή της δίαιτας Atkins με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες και χαμηλή σε υδατάνθρακες είναι και η δίαιτα Ducan που είναι ιδιαίτερα δημοφιλής τα τελευταία χρόνια.
Πρέπει να τονισθεί ότι όλες οι δίαιτες αυτές είναι ιδιαίτερα υποθερμιδικές και η πρώτη απώλεια βάρους οφείλεται κυρίως στην απώλεια υγρών. Παραλλαγές των διαιτών αυτών συχνά εμφανίζονται με διαφορετικά ονόματα. Η βασική σύνθεση όμως της δίαιτας σε μακροθρεπτικά συστατικά παραμένει αντίστοιχη με τις δίαιτες που προαναφέρθηκαν.
Συμπερασματικά οι δίαιτες αυτές είναι ιδιαίτερα επικίνδυνες και δεν πρέπει να ακολουθούνται γιατί θέτουν την υγεία μας σε κίνδυνο.
Συστάσεις για ασφαλή απώλεια βάρους
Όπως αναφέρεται από τον Αμερικανικό σύλλογο διαιτολόγων μια δίαιτα για την απώλεια βάρους πρέπει:
- Να είναι ήπια υποθερμιδική (αρνητικό ισοζύγιο ενέργειας περίπου 500 Kcal)
- Να καλύπτει όλες τις ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά
- Να βασίζεται στις επιθυμίες και τις διατροφικές συνήθειες του ατόμου
- Να ελαχιστοποιεί την πείνα και το αίσθημα κόπωσης
- Να είναι εύκολη στην παρασκευή της και κοινωνικά αποδεκτή
- Να στοχεύει στη βελτίωση των διατροφικών συνηθειών του ατόμου
- Να προάγει τη συνολική υγεία του ατόμου
