Ο επιπολασμός της παιδικής παχυσαρκίας διεθνώς αυξάνεται ραγδαία, λαμβάνοντας ανησυχητικές διαστάσεις. Στην Ελλάδα, που κατέχει την αρνητική πρωτιά παιδικής παχυσαρκίας στην Ευρώπη, το 31% των παιδιών είναι υπέρβαρα και το 10,5% παχύσαρκα. Έντονες διαφοροποιήσεις στα ποσοστά παρατηρούνται ωστόσο από χώρα σε χώρα και από περιοχή σε περιοχή καθώς τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας παρατηρούνται κυρίως σε αγροτικές περιοχές και περιοχές με χαμηλό κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο.
Οι γονείς έχουν εσφαλμένες αντιλήψεις για το βάρος των παιδιών τους
Ένας αξιοσημείωτος αρνητικός παράγοντας που αναμφίβολα συντελεί στο πρόβλημα, είναι η στάση και οι αντιλήψεις των γονέων. Παρά τη συνεχή αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας το ποσοστό των γονέων που αναζητούν βοήθεια από κάποιον επιστήμονα υγείας για καθοδήγηση και συμβουλευτική είναι πολύ μικρό, και αυτό γιατί στις περισσότερες περιπτώσεις οι γονείς δεν αντιλαμβάνονται ότι το βάρος του παιδιού τους είναι πολύ αυξημένο. Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας στην Ελλάδα, έδειξαν ότι το 75% των γονέων με υπέρβαρα ή παχύσαρκα παιδιά θεωρούν ότι τα παιδιά τους έχουν φυσιολογικό βάρος για την ηλικία τους, ενώ το 15% των γονέων με παιδιά φυσιολογικού βάρους, θεωρούν τα παιδιά τους ελλειποβαρή. Αυτή η εσφαλμένη αντίληψη για την κατάσταση του σωματικού βάρους των παιδιών τους όχι μόνο δεν τους οδηγεί σε αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς αλλά επιτείνει το πρόβλημα καθώς συχνά τους ωθεί σε περαιτέρω υπερσίτιση των παιδιών.
Ο χώρος του σχολείου είναι ιδανικός για την εφαρμογή προγραμμάτων πρόληψης της παχυσαρκίας
Λαμβάνοντας υπόψιν τα παραπάνω, γίνεται εύκολα αντιληπτός ο κομβικός ρόλος που μπορεί να παίξει η εκπαίδευση μέσα από τα σχολεία και τα ιδρύματα προσχολικής αγωγής (παιδικοί σταθμοί, νηπιαγωγεία) στην έγκαιρη πρόληψη και αντιμετώπιση του προβλήματος αυξημένου βάρους σε παιδιά και εφήβους.
Ο χώρος του σχολείου ενδείκνυται για την εφαρμογή προγραμμάτων αγωγής υγείας γιατί:
- Διαθέτει οργανωμένες εγκαταστάσεις οι οποίες λειτουργούν κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες παρέχοντας έτσι τις απαραίτητες υλικοτεχνικές υποδομές για να λάβει χώρα ένα πρόγραμμα
αγωγής υγείας. - Είναι στελεχωμένος με μεγάλο αριθμό ανθρώπινου δυναμικού ενώ οι υπεύθυνοι αγωγής υγείας μπορούν να οργανώσουν και να συντονίσουν αντίστοιχες δράσεις και προγράμματα.
- Είναι ο μοναδικός χώρος ο οποίος παρέχει τη δυνατότητα πρόσβασης στο σύνολο του παιδικού πληθυσμού καθημερινά, καθώς η εκπαίδευση είναι υποχρεωτική.
- Καθώς τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους στο σχολείο και αρκετά από τα γεύματα και σνακ καταναλώνονται εκεί, θα μπορούσαν να συνδυαστούν με βιωματικές δραστηριότητες αγωγής υγείας.
- Το αναλυτικό πρόγραμμα πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης προβλέπει αρκετές διαθέσιμες ώρες εβδομαδιαίως για να αφιερωθούν στην ευέλικτη ζώνη καλύπτοντας μεταξύ άλλων και θέματα
διατροφής, άσκησης και υγείας.
Απορρέει λοιπόν από τα παραπάνω πως τα προγράμματα αγωγής υγείας στα σχολεία μπορούν να προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στο κοινωνικό σύνολο, ωστόσο θα πρέπει κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή τους να λαμβάνεται υπόψη ότι τέτοιου είδους δράσεις θα πρέπει να απευθύνονται στο σύνολο της τάξης και να μην εστιάζουν μόνο στα παιδιά με πρόβλημα βάρους αποφεύγοντας έτσι το στιγματισμό των παιδιών αυτών. Για το λόγο αυτό, τα προγράμματα θα πρέπει να στοχεύουν στη συνολική συμμετοχή της τάξης και της σχολικής κοινότητας μέσα από ευχάριστες, ομαδικές, βιωματικές δραστηριότητες.
Κριτήρια επιτυχίας των σχολικών προγραμμάτων αγωγής υγείας
Ανασκόπηση των διαφόρων μελετών ανά τον κόσμο έχει αναδείξει ότι τα σχολικά προγράμματα αγωγής υγείας για να είναι επιτυχημένα και να μπορούν να φέρουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα θα πρέπει να συνδυάζουν θέματα διατροφής και σωματικής άσκησης σε επίπεδο υποδομών, βιωματικών δραστηριοτήτων και εμπλοκής εκπαιδευτικών και γονέων έχοντας ελάχιστη χρονική διάρκεια έξι μηνών.
- Συγκεκριμένα, όσον αφορά στις υποδομές, θα πρέπει στο χώρο του σχολείου να παρέχονται επιλογές τροφίμων υψηλής διατροφικής αξίας και χαμηλής θερμιδικής απόδοσης τόσο κατά την παροχή γευμάτων στην κουζίνα του παιδικού σταθμού όσο και στο κυλικείο, περιορίζοντας π.χ. τη διαθεσιμότητα έτοιμων προϊόντων, πλούσιων σε λίπος και θερμίδες. Επιπροσθέτως, θα πρέπει ο χώρος του σχολείου να παρέχει τις απαραίτητες εγκαταστάσεις και εξοπλισμό για να μπορούν οι μαθητές να παίζουν ελεύθερα και με ασφάλεια καθώς και να υλοποιούνται διάφορα προγράμματα σωματικής άσκησης.
- Σχετικά με τις δραστηριότητες που αφορούν σε θέματα διατροφής και σωματικής άσκησης θα πρέπει συνδυαστικά να εφαρμόζονται τόσο στις ώρες τους μαθήματος φυσικής αγωγής όσο και στις ώρες ευέλικτης ζώνης. Για τη σωματική άσκηση συγκεκριμένα, έμφαση θα πρέπει να δίνεται στις μη ανταγωνιστικές, ψυχαγωγικές δραστηριότητες, ήπιας έντασης με τη συνολική συμμετοχή όλης της τάξης. Θα πρέπει να ενισχύεται η σημασία της συμμετοχής και όχι της νίκης.
- Παράλληλα, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να λειτουργούν ως πρότυπα και να συμμετέχουν ενεργά και οι ίδιοι προωθώντας τις συμπεριφορές υγείας που επιδιώκουν για τους μαθητές τους.
- Ο ρόλος των γονέων είναι ακόμα πιο σημαντικός αφού όχι μόνο λειτουργούν οι ίδιοι ως πρότυπα αλλά είναι αυτοί που παρέχουν την τροφή και τις ευκαιρίες σωματικής άσκησης στα παιδιά εκτός σχολείου. Η ενεργή συμμετοχή των γονέων επιδιώκεται μέσα από την ενημέρωση τους (με ενημερωτικά έντυπα) και δραστηριότητες που μπορούν να υλοποιήσουν στο σπίτι μαζί με τα παιδιά τους.
- Για την επίτευξη αξιόλογων αποτελεσμάτων, ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των προγραμμάτων αγωγής υγείας θα πρέπει να έχει ελάχιστη χρονική διάρκεια έξι μήνες και να βασίζεται σε
συγκεκριμένες συμπεριφοριστικές θεωρίες δίνοντας έμφαση στη βιωματική μάθηση, στην αυτορρύθμιση συμπεριφοράς, στην κατάλληλη χρήση κινήτρων και την αύξηση της αυτοαποτελεσματικότητας των μαθητών.
Ακολουθώντας τις παραπάνω μεθοδολογικές προσεγγίσεις, σε συνδυασμό με σωστή οργάνωση και συνεργασία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών, επιστημών υγείας και της ίδιας της οικογένειας μπορούν να επιτευχθούν σημαντικά αποτελέσματα τόσο στην αντιμετώπιση όσο και στην πρόληψη του προβλήματος αυξημένου βάρους σε παιδιά και εφήβους στη χώρα μας.
